NetteTercume.com

Online Translation Agency

Her Dil Bilen Çeviri Yapabilir Mi?

leave a comment »


 Globalleşen dünya, yabancı dil bilme zorunluluğunu da omuzlarımıza yüklemiş durumda.
Kafamızı çevirdiğimiz her yerde kısıtlı sürelerde yabancı dil öğreteceklerini, dil öğretirken çok farklı bir yöntem izlediklerini söyleyen kuruluşlar görmemiz mümkün. Herkesin bildiği üzere, bu tür kuruluşlarda ve çoğu okullarda yabancı dil öğreniminden kasıt, yalnızca ve yalnızca dilbilgisi öğretimidir. Bir dilde düzgün cümle kurmayı öğrenen bir kimse, artık o dili biliyor mudur? Çeviri yapabilme mertebesine ulaşabilmiş midir?

Dilin semantik ya da dilbilgisi boyutundaki yanlışları fark edebilmek, okunulan bir metinde  anlatılmak istenilenleri anlamak çeviri yapmaya, ‘çevirmen’ sıfatını kazanmaya yetmez.

Çevirmen olabilmek için elbette birçok özelliğe sahip olmak gerekir ancak bunların başında gelen şey,  çeviri eğitimi almanın yanı sıra, dili üstün bir şekilde bilmek ve o dilin kültürüne,  tarihine, gelenek-göreneklerine de hâkim olmaktır. Çünkü  ‘Çeviri, alanında, uzmanlık isteyen, kuramının, tekniğinin öğretilmesinin gerektiği çok geniş kültür ve bilgi birikimi gerektiren bir uzmanlık alanıdır’ (Eruz 1995: s.414).

   -Peki, kimdir çevirmen? Hangi özellikler çevirmen sıfatını alabilmek için gerekli?

Çevirmen erek dilde yetkin değilse, kaynakdili en üst düzeyde bilmesi bile yeterli değildir. Bu yüzden çevirmende aranacak ilk özellik kaynak-erek dil çiftini gerek dilbilgisel, gerek semantik, gerekse morfolojik açıdan iyi biliyor olmasıdır. Bu yetkinlik, cümleleri doğru çözümlemesini sağlayacaktır. Ne yazık ki, bu özelliğe sahip olmayan birçok kişinin çeviri yaptığını ve bizi anlamsız cümlelere maruz bıraktığını biliyoruz.
Bu hatalar yazın alanında okuma zevkimize ket vururken, uzmanlık alanı çevirilerinde dönülmez hatalara, anlaşmazlıklara yol açabilir.

Sahip olması gerekilen bir diğer özellik ise –daha önce de belirttiğim gibi- kaynak ve erek dil çiftinin toplumsal ve kültürel özelliklerinin bilinmesidir. Kaynak dilin toplumsal ve kültürel geçmişine sahip olan çevirmen, belki dipnot, belki açımlama ya da benzetme yöntemiyle erek okuruna hiçbir anlam boşluğu bırakmayacaktır. Bunu bir örnekle somutlandırabiliriz: Erek metinde ‘Jessica’nın parayı tezgâha koyması satıcı kızı sinirlendirmişti.’ şeklindeki bir cümlenin bulunması yanlıştır, zira anlam boşluğu barındırmaktadır. Bir Türk okuyucusu olarak bunu anlayamamamız son derece normaldir çünkü Türkiye’de bir alışveriş esnasında ödeme yapılırken para tezgâhın da, kasanın da üstüne konulabilir. İngiltere’de ise parayı ödeme yapılacak kişinin eline vermemek büyük bir saygısızlıktır. Çevirmen, kaynak dile her yönüyle sahip olursa, erek metinde böyle boşluklar oluşmasına izin vermeyecek, toplumsal-kültürel özelliklere hâkimiyetiyle bu noktaları kapatacaktır.

Çevrilen metin bir uzmanlık metniyse, genel dilin dışında, çevirmenin uzmanlık dilini de iyi bilmesi gerekmektedir ki uzmanlık dili spesifiktir ve belli bir terminolojiyi gerektirir, bu da bir eğitim ya da kültürlenme sürecinden geçtikten sonra mümkün olabilir. Terminolojiyi bilmek, o kelimeleri sözlük anlamlarının ötesinde yorumlayabilmektir ve bu özelliğe sahip olmayan çevirmen, ona tanıdık gelen ama bir türlü anlam yükleyemediği kelimeleri doğru sözcük ya da sözcük öbeğiyle karşılayamayacaktır.

Bilirsiniz, her metin türünün kendine özgü bir yapısı vardır. Nasıl bir kontrat, bir mektuptan biçim olarak farklıysa, bu metinlerin formatları da ülkeden ülkeye fark gösterebilir. Örneğin, biz dilekçenin sağ üst köşesine tarih atarız, imzamızı sağ alt köşeye atarız ancak İngilizcede bu böyle değildir, tarih de imza da sol tarafa atılır. Bir dilekçeyi çevirirken, bu yazışma formatını ya da çeşitli yazılı anlatım tekniklerini bilmeyen çevirmen hata yapacaktır.

Görülen o ki, her dil bilen kişi çeviri yapamaz. Türkiye’de de bu genel görüş yaygın durumda, çeviriye çok basit bir işlemmişçesine yaklaşılıyor ve çeviri işi yaptırılırken de dil bilmek dışında bir nitelik aranmıyor. Bu kalıplaşmış, yanlış düşünceyi yavaş yavaş da olsa kıracağımıza inanıyor, çeviri ediminin ülkeler arasında iletişimi düzgün bir şekilde sağlayan, alanında uzman çevirmenler tarafından gerçekleştirilmesini umuyorum.

   Başak Yılmaz

Editör

NetteTercume.com

Written by NetteTercume

Haziran 21, 2011 4:57 pm

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: