NetteTercume.com

Online Translation Agency

Atasözlerinin ve Deyimlerin Çevirisi

leave a comment »


 Bir yiyecek, bir gelenek, bir tür giyecek gibi akla gelen her türlü kaynak dile özgü unsur, çeviride zor durumlar yaratır. Daha önceden de belirtmiştim, bu, çevirmenin doldurması gereken boşluklardandır diye. Açıklanabilir, dipnot yapılabilir şeyler bunlar. Atasözleri ve deyimler de kültüre özgü olduğu için kimi zaman sorun olarak algılanabiliyor. Siz de böyle düşünüyorsanız, ben bu düşüncelerinizi yerle bir etmek için buradayım.

Atasözleri ve deyimlerin çevirisi basittir; kolayca çeviri metne yansıtılabilir.Bunun da çeşitli yolları var.

Kaynak metinde şöyle bir cümle karşımıza çıkmış olsun: You can’t teach an old dog new tricks. ‘Yaşlı bir köpeğe yeni numaralar öğretemezsin.’ anlamında, cümleyi anladık. Peki, bunu böyle çevirebilir miyiz? Tabii ki hayır. Çünkü atasözlerinde ve deyimlerde söylenenden daha çok söylenmek istenen önemlidir, bu da söylenenlerin arkasında gizlidir. Burada çevirmenin görevi de, bu söylenmek istenenleri açığa çıkarmaktır. Örnek olarak bu atasözünü vermemin sebebi,  aynı anlamda başka bir atasözünün Türkçede var olmasıdır: Ağaç yaşken eğilir. Söylenmek istenen aynıdır. Bir örneğe daha göz atalım: Better lose the saddle than the horse. ‘Eğeri kaybetmek, atı kaybetmekten iyidir.’ demeyiz, değil mi? İşte bu durumlarda hemen söylenmek isteneni, sonra da –kaynak metinle eşdeğer olmak adına- Türkçe atasözlerini düşünmek gerek. Yani bu cümleyi ‘Zararın neresinden dönülse kârdır.’ şeklinde çevirebiliriz.

Bazı atasözleri ve deyimlerse kelimesi kelimesine aynıdır. Time is money (vakit nakittir), he who laughs last laughs best (son gülen iyi güler), he lives like a king (kral gibi yaşıyor) gibi… Bunlar direkt akla geldiği için çevirmeni yormaz. Basit olduğunu söylemiştim.

Çevirmenin kaynak metindeki atasözünün ya da deyimin tam Türkçe karşılığını bulamadığı durumlar da olabilir (farklı düşünce yapılarına ait ifadeler gibi). Böyle zamanlarda atasözünün ya da deyimin anlamını verecek şekilde açıklaması yapılabilir. Çevirmenin söyleneni anlayıp, cümleyi düz anlamlı da olsa çevirmesi gerekir. Burada eşdeğerlilik kavramı araya girer. Kaynak metinde atasözü vardı, düz anlamla çevrildi. Eşdeğer olması açısından çevirmenin de metninde atasözü kullanması gerektiğini düşünüyorum. Kaynak metindeki düz anlamlı bir cümleyi -Türkçe el veriyorsa – deyim ya da atasözü şeklinde çevirebiliriz. ‘The deuce gets involved in things hastily done.’ diye bir ifade varsa, ‘Acele işe şeytan karışır.’ diyebiliriz demek istiyorum. Böylelikle eşdeğerliliği de sağlamış oluruz.

Anlatmaya çalıştığım deyim ve atasözleri farklı dil ve kültürlere özgü olsa da, çevrilebilir unsurlardır. Çevirmen, çeviri yaptığı iki dile olan hâkimiyetiyle bunların altından kolaylıkla kalkacaktır.

Başak Yılmaz

Editör

NetteTercume.com

Written by NetteTercume

Haziran 30, 2011 9:03 am

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: