NetteTercume.com

Online Translation Agency

Tiyatro Çevirisinde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

leave a comment »


Tiyatro, hem yazın hem de gösteri sanatı türü olarak görülür. Ben bu yazıda gösteri sanatı boyutunu bir kenara bırakıp, yalnızca tiyatronun çeviri ile ilgili kısımları hakkında yoğunlaşacağım.

Tiyatro tarihine ve tiyatro çevirisine şöyle bir göz atacak olursak, çevirmenlerin tiyatro metinlerini dokunulmaz, değişmeyecek metinler olarak algılamadıklarını görürüz. Çevirilerde çok özgür davranılmış, etkili bir tiyatro oyununun sergilenebilmesi için yönetmenin ya da çevirmenin oyun metniyle istediği gibi oynayabilmesi gerektiği düşünülmüştür. Tiyatro aynı zamanda kültürlerarası bir aktarım olduğu için, hedef kültürün de kendini olay örgüsü içinde hissedebilmesi açısından çevirmenin metinde değişikliklere gitmesi gerektiğine katılmaktayım ben de.

Tiyatro çevirisinde kesin kurallar yoktur. Hedef kültür odaklı bir miktar yorum katılabilir ancak oyunun bütünlüğünü bozmamak gerek.
Burada Ahmet Vefik Paşa’nın çevirilerinden örnekler verebilirim. Ahmet Vefik Paşa yaptığı tiyatro çevirilerinde oyuncu ve perde sayısını değiştirmiş, replikleri farklı oyunculara paylaştırmış, hatta Julius Caesar oyununun çevirisinde Sezar’ı öldürmüştür bile! Bunlara çeviri bile dememeliyiz aslında.

Tiyatro çevirisi konusunda az-çok hangi görüşte olduğumu belirttiğime inanıyorum. Dediğim gibi keskin kurallar yok tiyatro çevirisinde ama ben en azından kendi dikkat ettiğim noktaları paylaşacağım sizlerle:

  • Tiyatro çevirisi doğal olmalı, çeviri kokmamalı.Çevirmen sadece aktarma yapmamalı, yaratıcı da olmalı aynı zamanda. Bunun için çevirmen, çeviriyi yaparken seslendirebilir de. Yaptığı çeviri konuşma gibiyse sorun yok. Metni çevirdikten sonra da provaları izleyebilir, gerekirse konuşmalarda değişiklik yapabilir.
  • Oyuncuların kullandıkları dil birbirinden farklıdır. Bu yüzden çevirmen, oyuncuya göre bir dil oluşturmalıdır. Sözcükleri bu bağlamda seçmelidir.
  • Orijinal metinde eski dil kullanarak konuşan bir oyuncu varsa, çevirmen bu oyuncuyu Osmanlı Türkçesi kullanarak konuşturabilir.
  • Orijinal metin eski dönemlerde yazılmışsa, metnin bütünlüğünü bozan her kelimeye dikkat etmek gerek. Çünkü şu an kullanımda olan bazı kelimeler, eskiden başka anlamlarda kullanılabiliyordu. Örneğin Hamlet’te şöyle bir dize vardır: He’s fat and scant of breath. Bir çevirmen, bunu ‘Hamlet şişman, nefesi kesiliyor.’ diye çevirmiştir. Tabii ki söylenmek istenen bu değildir. Fat sıfatı, eskiden çok terlemiş anlamında kullanılıyordu. Çevirmenin bunlara da dikkat etmesi gerek.
  • Koşukla yazılmış oyunların çevirisi için çevirmenin aynı zamanda şair olması gerektiğini düşünüyorum.
  • Anlaşılabilirlik kavramı çevirmenin hep aklında tutması gereken bir kavramdır. Çeviri metnin tiyatro izleyicisi tarafından kolayca anlaşılması gerek, çünkü yazılı metin değil ki bu geriye dönüp okusunlar.

Tiyatro çevirmeni Tony Harrison’ın dediği de unutulmamalıdır bence: ‘Benim için oynanabilecek çeviri söz konusudur yalnızca.’

Başak Yılmaz

Editör

NetteTercume.com

Written by NetteTercume

Temmuz 11, 2011 1:21 pm

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: