NetteTercume.com

Online Translation Agency

Çeviri: Dillerin Dili

leave a comment »


Ünlü ozan John Keats (1795-1821), en güzel şiirlerinden birinde, yurttaşı George Chapman’ın on altıncı yüzyıl sonunda yapmış olduğu bir Homeros çevirisini ilk kez okumanın coşkusunu dile getirir. Eski Yunanca bilmez Keats. Çeviri buluşturur onu Homeros’un yirmi yedi yüzyıl öteden gelen gür sesiyle, düşsel dünyasıyla. Zaman, uzay, dil engelleri birden kalkıverir ortadan. O coşkuyla ozan, bu unutulmaz okuma yaşantısını adı geçen şiirinde ölümsüzleştirir:

[Much have I travell’d in the realms of gold Çok dolaştım altından ülkelerde

And many goodly states and kingdoms seen; Nice görkemli devletler krallıklar gördüm:

Round many western islands have I been Gezdim batının birçok adasını

Which bards in fealty to Apollo hold. Ozanların Apollon’u yücelttiği.

Oft of one wide expanse had I been told Hep adını işittim koca bir ülkenin

                            That deep-brow’d Homer ruled as his demesne; Alnı geniş Homeros’un egemenlik sürdüğü

                                Yet did I never breathe its pure serene Ama hiç solumadım o ülkenin duru havasını

                               Till I heard Chapman speak out loud and bold: Chapman’ın gür yiğit sesini işitene değin:

                               Then felt I like somer watcher of the skies Bir yıldız gözlemcisi gibiydim o an

                               When a new planet swims into his ken: Görüş alanına yeni bir gezegen giren;

                               Or like stout Cortez when with eagle eyes Ya da yiğit Cortez gibi kartal 

                                He stared at the Pasific -and all his men Pasifik’i süzen -bütün adamları

                                Looked at each other with a wild surmise- Birbirine bakarken çılgın bir şaşkınlıkla

                               Silent, upon a peak in Darien.(2) Sessizce, Darien’deki bir uçurumdan.]

Çevirinin ne etkili olabileceğini, duyarlı bir okur bilincinde ne büyük yankılar uyandırabileceğini kanıtlamaya yeter bu dizeler. Çok gezmiş dolaşmıştır güzelliğin altın ülkelerinde şiirdeki kişi. Görkemli devletler, krallıklar görmüştür. Batıda adalar görmüştür, sanat yaratıcılığının tanrısı Apollon‘un ozanlarca yüceltildiği. Bu arada, koca Homeros‘un egemenlik sürdüğü, alabildiğine geniş bir ülkenin varlığını hep işitegelmiştir. Ama Chapman’ın gür, yiğit sesiyle karşılaşıncaya değin, Homeros egemenliğindeki o dünyanın duru havasını soluyamamıştır hiçbir zaman. Chapman’ın çevirisini okur okumaz, görüş alanına yepyeni bir gezegen girmiş bir gökbilimci gibi duyar kendini. Pasifik Okyanusu’nu açınladığında, Panama Boğazı’ndaki bir burundan, kartal gözleriyle enginleri süzen, yaman denizcidir kendisi şimdi. Çılgın bir kuşkuyla birbirlerine bakan şaşkın adamları, olanları anlamamışlardır bile.

Keats’in şiirindeki “yeni bir gezegen” ya da engin “Pasifik” imgelerinin belirttiği gibi, yazınsal çevirinin önemli bir işlevi, daha önce çok işitmiş bile olsak, iyice tanımadığımız bir düşsel kurmaca dünyayı açabilmesidir bize. Hem de, algısı kendi alışılmış dünyasıyla körelmiş olanların şaşkın bakışları arasında. Başka bir deyişle, daha önce tanınmayanın kavranışı, çeviride en can alıcı etkidir. Çevirmen için de böyledir bu, çeviri okuru için de.

Böyle görüldüğü an çeviri, salt dilbilimsel bir işlem olmaktan çıkar. Anlamın yabancı bir dilden tamdık bir dile aktarılması değildir çeviri yalnız. Her dil, belli bir kültürün göstergeler dizgesiyle, belli uzlaşımlar, töreler, davranışlar, değer ölçüleriyle, kısacası somut insan yaşamıyla iç içedir. Her yazın metninde sunulan kurmaca dünyanın art-alanında da, bütün bu etkenler yürürlüktedir. Başka dillerin tanımladığı başka dünyaların tanıtılmasıdır çeviri bu yönüyle.

Written by NetteTercume

Ağustos 9, 2011 11:59 am

Çeviri: Dillerin Dili kategorisinde yayınlandı

Tagged with , , ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: