NetteTercume.com

Online Translation Agency

Kariyer Değiştirten Şiirlerin Çevirisi

leave a comment »


Korkulacak bir yanı yoktur aşkların,
insan bütün derilerden soyunabilseydi eğer.

Can Yücel

Modern Türk Şair

Çevirinin kolay olmadığını söylemeye artık gerek yok diye düşünüyorum; ancak konu, şiir çevirisi olduğunda söylenecek çok şey var tabi.

Düz yazıda bile anlatılanların karşılıklarını her zaman bulamazken, bin bir çaba ile bir araya getirilmiş ahenkli cümlelerin başka dillerde karşılıkları nasıl sağlanabilir ki? Üstelik diller ve onların edebiyatlarının her birinin kendine özgün edebî anlayışları ve kendilerine özgün söz sanatları varken, nasıl olur da şiirin çevirisi tamamlanabilir ki?

İşte tam bu tip sorular için, Osmanlı edebiyatı ile İngiliz edebiyatını yaptığı çevirilerle âdeta birbirine kenetleyen John Wilkinson Gibb’in yolunda ilerleyen Walter Andrews’ın gayet açıklayıcı bir cevabı var. Onun çeviri anlayışına göre; bir şiirin çevirisini okumak, çevrilen şiirin “hakkında” yazılmış başka bir şiiri okumaktan öte bir şey değil. Çevirilerini yapmaya bu dezavantajı sineye çekerek başlayan Andrews, tek bir şiirin aslı hakkında yazılmak istenenlere bağlı olarak binlerce çeşit çevirisini bulabileceğimizi düşünüyor. 

Açıkçası, bu güzel bir şeydir bence. Çünkü beğenmediğimiz şiirlerin çevirilerini bazen o kadar güzel yapıyorlar ki, bu çeviriler boynuz kulağı geçer misali aslının namını aşabiliyor. Türkçenin dünyadaki popülerliğinin İngilizce yanında sönük kalması yüzünden olsa gerek, Can Yücel’in çevirdiği 66. Sone yurtdışında pek duyulmamıştı. Ayrıca yurt içinde onu yanlış ve uydurma çeviri yapmakla suçlayanlar bile oldu. Metinleri sadakatle çevirmesi gerektiği düşünülürken, serbest çevirinin sınırlarını zorlayarak ürettiği erek metinlerin yalnızca birer “uyarlama” olduğu söylendi ve hatta “O bir ‘çevirmen’ değil,  ‘Türkçe söyleyen’dir” diye iddialarda bulunuldu. Ama Can Yücel’in çok güzel ve bilge bir savunması vardı: “Eğer Shakespeare hayatta olsaydı ve sonelerini Türkçe yazsaydı, aynen benim çevirdiğim gibi yazardı.”

Hak vermemek elde değil; çünkü ben ne zaman onun çeviri şiirlerini ve çevirilerini okusam, tercümanlığı bırakıp edebiyat okuyasım gelir ve her seferinde istemeye istemeye vazgeçerim, çevirilerime devam ederim.

Diğer yandan, Wilkinson Gibb’in yaptığı Osmanlıcadan İngilizceye şiir çevirileri o kadar övülmüştür ki, her kim bahsettiğim diller arasında şiir çevirisi yapsa Gibb’i örnek aldığından, tüm Osmanlı edebiyatı şiir çevirilerinde sanki Gibb’in bir parmağı varmış gibi hissedilir. Onun ne kadar yetenekli olduğunu kanıtlayan bir Bâkî gazelinin çevirisi:

“Beware, give not the mirror bright to yonder paynim maid,

Lest she idolater become, when there her face doth show.

Baqi, doth he not drink the wine of obligation’s grape,

Who drunken with A-lestu’s cup’s o’erwhelming draugh go?”

Ortaya çıkarılan eserin uyağı oldukça yoğun. Üstelik Gibb, uzun ve kısa hecelerin çeşitliliğiyle oluşturulmuş nizamî satırları İngilizceye dökerken gayet yetenekli. Şiir, uyak bakımından da fazlasıyla dolgun, çünkü Osmanlı şiirleri de aynen böyle dolgundu. İlk beyitin iki dizesi ve sonraki beyitlerin her birinin ikinci dizeleri aynı uyak modeli ile süslüydü. Yine de, Gibb’in şiir çevirilerinde şiirsel hünerler pek az olduğundan, günümüz okuyucuları tarafından pek ilgi görmüyor. Saygı yüklü kibar diller ve aşkın şarabından bahseden dizeler artık moda değil. Sonuç olarak; tüm bu çeviri ve şairlik yeteneğine rağmen belirtilmesi şart olan bir şey var: Çevirmen-şair ne kadar yetenekli olursa olsun, çeviri şiirler hiçbir zaman asıllarının yerini alamıyor, ya onlardan çok daha iyi oluyorlar ya da onlardan çok daha kötü…

Emin Tugay Ersoy

Editör

NetteTercume.com

 

Written by NetteTercume

Eylül 26, 2011 9:36 am

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: