NetteTercume.com

Online Translation Agency

Çeviride Kalite

leave a comment »


Kalite kavramı sanayileşme ve standartlaşmayla oluşan bir kavramdır. Daha çok üretim ya da hizmet sektöründe, iş dünyası bağlamında karşılaşılan bu kavramı yazılı ya da sözlü çeviri bağlamında düşünmek çoğu okuru yadırgatabilir. Oysa sözlü çeviride, edebiyat ya da edebiyat dışı metinlerin yazılı çevirisinde belli bir niteliğe ulaşabilmesi ve bu niteliğin çeşitli yöntemlerle sürdürülebilir kılınması için hem uygulamalı hem de kuramsal çeviri bilim, kalite kavramı üzerinde daha fazla durmaya başlamıştır.

Sanayi süreçlerde kalite güvencesinin sağlanabilmesi için bir dizi standart getirilir ve bu standartlar Uluslararası Standartlar Kuruluşu (ISO) gibi kuruluşlar tarafından belirlenerek sertifikalandırılır. Yazılı çeviri hizmeti sunan profesyonel kuruluşlar tarafından ISO 9001: 2008 yönetim standardı genel bir standart olarak kullanılmaktadır. Bu alanda 2006 yılında CEN (Avrupa Standardizasyon Komitesi) tarafından kabul edilen EN-1538: 2006 ise özellikle yazılı çeviri hizmetlerini kapsayan uluslararası bir çeviri standardıdır. Bu standartta çeviri hizmeti sunan kuruluş, kişi ve bunların müşterilerine çeviri hizmetinin ayrıntılı bir tanımı sunulur, ayrıca piyasanın gereksinimlerini yerine getirebilmeleri için uygulayacakları bir dizi prosedür ve koşul getirilir. Bu standart, çeviriyi, çeviri hizmeti sürecinin bir halkası olarak tanımlar ve kalite güvencesini sağlayacak kişi ve tarafların çevirmenlerle sınırlı olmadığını belirtir. Standart, çevirinin ikinci bir kişi tarafından gözden geçirilmesi koşulunu getirir ve çeviri hizmeti sunacak çevirmen, editör, redaktör ve düzeltmenlerin sahip olmalarını gereken temel vasıfları da ortaya koyar (http://qualitystandard.bs.en-15038.com). Standart ayrıca çeviri hizmeti sunacak kuruluşların sahip olmaları gereken insan ve teknik kaynak altyapısını, hizmetin kalitesi ve proje yönetimi ile ilgili koşulları da belirler. Standart, müşteriyle çeviri hizmetleri sunucusu arasındaki ilişkiyi de düzenlemeye çalışmaktadır. Fiyat teklifinin verilmesi, sözleşmeler, tarafların hak ve yükümlülükleri bu ilişki kapsamında ele alınan konulardır.  Bunların yanı sıra standartta çeviri hizmetleri sunucularının verebileceği ilave hizmetler ve bunlara ilişkin standartlar da belirlenmiştir. Bu hizmetler arasında yerelleştirme, çeviri bellekleri yönetimi, terimcelerin derlenmesi gibi çeviri hizmetlerine ek olarak sunulabilecek her tür hizmet bulunmaktadır. Bu standart birçok AB üyesi ülke tarafından ulusal standart olarak da benimsenmiştir.

Çeviri hizmetlerinin kalitesini bu standartlarla güvence altına alma çabası, çevirinin kültürel ve bilişsel bir olgu olması nedeniyle tam olarak denetim altına alınamayacak tarafları olduğu gerçeğini de değiştirmez. Üstelik çeviri hizmetlerinde kalitenin ne olabileceği üzerinde genel bir fikir birliği olsa da (örneğin hizmetlerin zamanında, gerekli teknik donanımdan yararlanarak, çeviri metinde yazım hataları olmadan vb. sunulması) çeviri metinde kalitenin tam olarak nasıl tanımlanabileceği konusu sorunludur. Çeviri kalitesinin değerlendirilmesi, değerlendirici kişinin çeviriye yaklaşımından ve bağlama göre uygun bulduğu çeviri stratejilerinden etkilenecektir.

Çeviri kalitesinin değerlendirilmesi yalnızca profesyonel çeviri büroları ya da yayınevlerinin karşı karşıya olduğu bir sorun değildir. Eğitim alanında da çeviri ödev, proje ve sınavlarının değerlendirilmesi ve notlandırılması kesin ölçütlere bağlanamayan bir süreç olagelmiştir. Çeviride kalite ölçütlerinin belirlenebilmesi için çeviri bilimciler çeşitli önerilerde bulunmuşlardır. Bu öneriler öncelikle kaynak metnin ve erek metnin türleri, işlevleri ve erek okur kitlesi ve bu kitle üzerinde yaratılmak istenen etki temelinde getirilmektedir. Öte yandan kaynak ve erek metinler arasındaki ilişkinin, yani daha önceki bölümlerde değinilen “sadakat” konusunun da çeviri kalitesi değerlendirmesinde klasik bir ölçüt olarak kabul edildiğini söylemek gerekir.

Alanın öncü isimlerinden Peter Newmark, Juliane House, Jan Mason gibi çeviri bilimcilerin çeviride kalite değerlendirmesine yönelik oluşturduğu temel ölçütler arasında başlıcalar şunlardır:

Metin türü ve işlevi

Erek metnin kaynak metnin biçimsel özelliklerini ne derece karşıladığı

Tematik benzerlik

Erek metnin iç tutarlığı

Erek metnin kaynak metinde amaçlanan etkiyi ne derecede yarattığı

Sözcük ve dil kullanımı (terimler, özel deyişler, ödünç sözcükler vb.)

Dilbilgisel ve sözdizimine ilişkin özellikler

Her koşulda çeviri değerlendirmesinde nesnel bazı ölçütlerin belirlenebilmesi için çeviri metinlerin görece somut bazı özelliklerini dikkate almak gerekecektir. Örneğin erek metnin kaynak metnin içeriğini ne derece eksiksiz ve hatasız yansıttığı konusu, yani “doğruluk” kimi araştırmacılar tarafından ölçüt olarak kabul edilmiştir. Bir diğer genel kabul gören kalite ölçütü de erek metnin (kaynak metinden bağımsız olarak) erek dildeki akıcılığıdır. Bu tür unsurların değerlendirilmesi dilsel olarak yapılır. Yani erek metinden (ve gerektiği yerlerde karşılaştırmalı olarak kaynak metinden) bazı birimler alınarak üzerinde metinsel bir inceleme yapılır. Öte yandan kalite değerlendirmesinde nesnel metinsel verilerin yanı sıra bir dizi öznel ve toplumsal ölçütün var olduğunu da unutmamak gerekir. Kalite değerlendirmeleri konusunda nesnel ve bilimsel ölçütlerin geliştirilmesi yolunda yoğun çaba harcayan araştırmacı Juliane House, dilsel metinsel incelemeye öncelik verilmesine ve çevirinin her şeyden önce bir metinsel aktarım olduğunun unutulmamasına dikkat çekmektedir. House’ göre metnin dışında var olan kültürel, ideolojik, etik ya da bireysel kaygılar ve yargılar çevirilerin değerlendirilmesinde rol oynamamalıdır. Hem üretimi hem de alımlanması açısından bireysel ve kültürel unsurların etkisinde olan ve öznellikten tümüyle sıyrılması (insan bilimlerinin nesnesi olan edebiyat ve kültürel ürünler gibi) bir bakıma olanaksız olan çeviri alanında House’un talep ettiği nesnelliğe ne derecede yaklaşılabileceği tartışmalı bir konudur.

Written by NetteTercume

Ekim 22, 2011 3:58 pm

NetteTercume.com™ kategorisinde yayınlandı

Tagged with , ,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: